Samirul Ariff Othman, profesor adjung di Universiti Teknologi Petronas, berkata langkah itu mencerminkan peralihan ke arah disiplin fiskal yang lebih ketat serta menunjukkan kerajaan bertindak secara proaktif.

Beliau menegaskan pengawalan perbelanjaan ketika ini perlu dilihat sebagai langkah yang terancang dan rasional untuk mengoptimumkan kos, terutamanya dalam keadaan tidak menentu.

“Penangguhan perbelanjaan tidak penting, pengurangan kos pentadbiran, serta penilaian semula keutamaan bajet selaras prinsip pengurusan fiskal dalam keadaan tidak menentu,” katanya.

Langkah pelarasan itu dibuat susulan arahan kerajaan kepada kementerian untuk mengecilkan bajet masing-masing selepas gangguan berpanjangan terhadap bekalan minyak global.

Pada masa sama, kerajaan turut menilai semula mekanisme subsidi termasuk pendekatan lebih bersasar bagi bantuan bahan api.

Perbendaharaan menyatakan semakan terhadap perbelanjaan operasi adalah perlu, memandangkan bil subsidi dijangka melonjak daripada RM15 bilion yang diperuntukkan bagi 2026 kepada RM58.4 bilion.

Kejutan bekalan ubah pendekatan dasar 

Samirul menjelaskan krisis semasa berbeza daripada sebelumnya kerana ia berpunca daripada kekangan bekalan, bukan sekadar kenaikan harga.

Dalam situasi ini, peningkatan perbelanjaan secara besar-besaran boleh memberi kesan negatif kerana berpotensi meningkatkan inflasi tanpa menyelesaikan masalah kekurangan bekalan.

Sebaliknya, kawalan perbelanjaan yang berdisiplin dapat mengekalkan ruang fiskal, menstabilkan jangkaan pasaran, dan memberi isyarat bahawa dasar kerajaan kekal berhati-hati dan terkawal.

Beliau turut membezakan antara ‘kejutan harga’ dan ‘kejutan sistem’ sebagai perubahan yang bersifat struktur.

Apabila bekalan menjadi tidak menentu, dasar perlu beralih daripada sekadar mengekang harga kepada memastikan kestabilan dan ketersediaan bekalan.

Tekanan subsidi dan peningkatan permintaan 

Menurut Samirul, tekanan fiskal semakin meningkat akibat komitmen subsidi yang bertambah serta peningkatan permintaan secara struktur.

Malaysia kini menggunakan kira-kira 2.3 bilion liter petrol dan diesel setiap bulan, didorong pemulihan pasca pandemik dan peningkatan pemilikan kenderaan.

Kerajaan kini menanggung beban mengekalkan harga runcit bahan api yang stabil walaupun kos global meningkat.

“Beban itu tidak hilang, sebaliknya dipindahkan daripada pengguna kepada kerajaan.

“Mengekalkan keadaan itu dalam jangka panjang ketika berdepan kejutan luaran berterusan adalah tidak mampan,” katanya.

Perubahan peranan Petronas

Samirul berkata peranan Petronas kini turut berubah.

Pada 2022, Petronas menikmati keuntungan luar biasa yang membolehkan kerajaan menerima dividen lebih tinggi dan menampung tekanan fiskal tanpa langkah pengetatan segera.

Namun kini, keadaan telah berubah. Petronas bukan sekadar sumber hasil negara, tetapi menjadi ‘penstabil terakhir’ dengan menanggung kos besar bagi memastikan bekalan domestik berterusan.

Anggaran menunjukkan Petronas mungkin menanggung sekitar RM650 juta sebulan untuk tujuan tersebut dalam keadaan semasa.

Kepelbagaian hasil dan pilihan sukar

Samirul menegaskan struktur fiskal Malaysia memerlukan pembaharuan lebih luas, bukan sekadar pelarasan perbelanjaan jangka pendek.

Selama ini, struktur fiskal negara bergantung kepada asas cukai yang sempit serta hasil berkaitan komoditi.

Kepelbagaian sumber pendapatan bukan sekadar reaksi terhadap krisis, tetapi keperluan struktur jangka panjang.

Katanya, perbincangan dasar perlu tertumpu kepada penyesuaian dengan perubahan, bukan mengelakkannya.

“Pilihan bukan antara berjimat atau berbelanja besar, tetapi antara penyesuaian terkawal atau krisis tidak terkawal,” katanya.

Konteks serantau

Langkah Malaysia ini selari dengan tindakan negara lain di rantau ini yang turut mengambil pendekatan lebih tegas terhadap gangguan tenaga.

Thailand memperkenalkan langkah penjimatan tenaga bagi penjawat awam dengan Vietnam turut mengambil pendekatan serupa.

Indonesia berdepan peningkatan kos subsidi berbilion ringgit dan telah mengehadkan akses kepada bahan api bersubsidi.

Filipina pula mengisytiharkan darurat tenaga negara, termasuk memperkenalkan minggu kerja lebih pendek dan campur tangan langsung dalam pasaran tenaga.

Mengekalkan ruang fiskal 

Samirul menegaskan pembuat dasar perlu bertindak lebih awal kerana kesan krisis dijangka melangkaui sektor tenaga.

“Ruang fiskal yang telah susut tidak boleh dipulihkan dengan cepat. Berhati-hati hari ini adalah kunci kepada daya tahan masa depan.

“Dalam keadaan tidak menentu, sikap berhati-hati bukan panik, tetapi disiplin yang menghalang krisis daripada menjadi keruntuhan,” katanya.