Dalam pada perdebatan awam mengenai bahasa, pendidikan dan hak asasi yang semakin rancak di arena politik dan media sosial, titah Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim pada hari ini membuka ruang refleksi penting tentang kedudukan bahasa Melayu sebagai asas identiti nasional.
Di hadapan barisan Ahli Parlimen dalam Istiadat Pembukaan Mesyuarat Pertama Penggal Kelima Parlimen Ke-15, Seri Paduka bertitah bahawa mereka yang ingin menetap secara sah di Malaysia mestilah menerima kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, sebaliknya lebih baik jika mereka memilih untuk tidak tinggal di negara ini. Titah tersebut mencetuskan pelbagai reaksi dan perbincangan dalam kalangan rakyat.
Untuk memahami impak titah ini, ia perlu dibaca bukan sekadar sebagai kenyataan tegas tetapi sebagai pengukuhan prinsip asas yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan dan Dasar Pendidikan Kebangsaan.
Bahasa Melayu dalam perlembagaan dan dasar negara
Bahasa Melayu telah ditetapkan sebagai bahasa kebangsaan sejak kemerdekaan dan kedudukannya diperkuatkan dalam Perkara 152 Perlembagaan Persekutuan. Perkara ini bukan sekadar simbolik tetapi merupakan asas kepada perpaduan nasional dalam negara berbilang kaum seperti Malaysia.
Dasar Pendidikan Kebangsaan pula menegaskan peranan bahasa ini sebagai bahasa pengantar utama dalam sistem pendidikan negara pada peringkat awal dan menengah, selain bahasa sebagai instrumen penting pembentukan identiti dan nilai budaya tempatan.
Titah Agong bahawa ‘kalau ada yang tidak menerima bahasa Melayu, lebih baik jangan duduk di Malaysia’ disampaikan dalam konteks ini — sebagai pengukuhan bahawa penghormatan terhadap bahasa kebangsaan bukan pilihan peribadi tetapi salah satu asas wujudnya sebuah negara berdaulat dengan identiti yang jelas.
Reaksi awam dan persepsi media
Kemunculan titah ini disampaikan pada masa di mana wacana mengenai bahasa dan pendidikan semakin hangat diperkatakan, terutama apabila laporan sesetengah media dipandang tidak tepat oleh segelintir pihak.
Beberapa media tempatan melaporkan kenyataan Agong tanpa konteks penuh, menyebabkan salah faham dalam kalangan pembaca mengenai maksud sebenar titah tersebut. Sebagai contoh, dalam beberapa laporan pihak media barat atau bahasa bukan Melayu, istilah ‘tidak menerima bahasa Melayu’ telah disalahtafsirkan seolah-olah satu ancaman terhadap kebebasan berbahasa. Perbezaan antara tidak menerima dan belum menguasai bahasa tersebut sering dipandang ringan padahal membawa implikasi yang berbeza.
Respons masyarakat pula beragam. Ada yang menyokong penuh titah Agong sebagai pengukuhan nilai kebangsaan, sementara yang lain melihatnya sebagai peringatan tegas bahawa negara mesti kekal berpaksikan hala tuju yang telah dipersetujui bersama sejak era pascamerdeka.
Bahasa kebangsaan dan integrasi sosial
Pada dasarnya, titah ini menekankan bahawa bahasa Melayu bukan sekadar bahasa rasmi yang terkunci dalam dokumen, tetapi alat penting dalam pembinaan jati diri rakyat Malaysia secara kolektif.
Dalam negara majmuk seperti Malaysia, bahasa bukan sahaja saluran komunikasi, tetapi juga medium penyampaian sejarah, budaya dan falsafah hidup masyarakat. Titah Agong hari ini dibaca sebagai panggilan kepada semua rakyat Malaysia — tanpa mengira latar belakang — untuk menghormati bahasa ini sebagai salah satu formula utama perpaduan nasional.
Ini juga selaras dengan semangat Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), yang menekankan kerjasama dan persefahaman antara entiti negeri dan rakyat untuk mengukuhkan keharmonian negara. Titah Agong yang menekankan menghormati bahasa kebangsaan turut dilihat sebagai peringatan bahawa perbezaan pandangan perlu diselesaikan secara matang dan penuh hormat, tanpa memecahbelahkan nilai asas negara.
Bahasa, kewarganegaraan dan tanggungjawab moral
Dalam mana-mana negara bangsa, kewarganegaraan bukan sekadar status undang-undang tetapi juga satu kontrak moral antara individu dan negara. Kontrak ini tidak tertulis sepenuhnya dalam perundangan, namun difahami melalui penghormatan terhadap simbol, sejarah dan bahasa kebangsaan.
Dalam konteks Malaysia, bahasa Melayu berfungsi sebagai salah satu teras kontrak tersebut. Menerimanya tidak bermaksud menolak kepelbagaian, tetapi mengiktiraf satu titik temu bersama yang membolehkan masyarakat majmuk berinteraksi atas landasan yang sama. Tanpa bahasa kebangsaan yang dihormati, ruang awam mudah terpecah kepada kelompok tertutup yang hanya berkomunikasi sesama sendiri.
Titah Agong dalam hal ini boleh dibaca sebagai peringatan bahawa integrasi nasional bukan proses automatik. Ia menuntut kesediaan semua pihak untuk berkongsi satu kerangka bersama, walaupun masing-masing datang daripada latar budaya dan bahasa yang berbeza.
Titah dalam konteks pendidikan
Titah Raja Berperlembagaan itu turut ditujukan kepada wacana pendidikan negara, khususnya sistem baharu yang dicadangkan oleh segelintir pihak. Seri Paduka menegaskan bahawa sebarang cadangan reformasi mesti selari dengan kerangka Dasar Pendidikan Kebangsaan yang menekankan bahasa Melayu dan sejarah Malaysia sebagai komponen asas kurikulum.
Pendidikan bukan sahaja soal pembelajaran ilmu teknikal atau profesional, tetapi juga soal pembentukan watak, pemahaman sejarah dan rasa cinta kepada tanah air. Dalam erti ini, bahasa memainkan peranan penting dalam memastikan generasi akan datang memahami akar budaya dan nilai kenegaraan yang menjadi asas pembentukan Malaysia moden.
Kedaulatan bahasa dalam dunia global
Dalam era globalisasi dan ekonomi digital, perbincangan tentang bahasa sering dikaitkan dengan daya saing antarabangsa. Bahasa Inggeris, misalnya, sering dilihat sebagai bahasa kemajuan dan mobiliti sosial. Namun, pengalaman banyak negara maju menunjukkan bahawa pemerkasaan bahasa kebangsaan tidak bercanggah dengan penguasaan bahasa global.
Jepun, Korea Selatan dan Perancis, sebagai contoh, kekal tegas mempertahankan bahasa nasional dalam pendidikan dan pentadbiran, sambil menggalakkan penguasaan bahasa asing. Malaysia tidak terkecuali daripada realiti ini. Mengangkat bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan tidak bermaksud menutup pintu kepada dunia, sebaliknya memastikan keterbukaan global tidak menghakis jati diri tempatan.
Dalam konteks ini, titah Agong menegaskan bahawa kemodenan dan globalisasi tidak seharusnya dijadikan alasan untuk meremehkan bahasa kebangsaan atau mempersoalkan kedudukannya yang telah dipersetujui secara kolektif sejak merdeka.
Mengelak salah faham dan politik emosi
Salah satu cabaran utama pasca titah ini ialah kecenderungan sesetengah pihak memetik kenyataan secara terpisah daripada konteks asalnya. Dalam era media sosial, ayat yang bersifat tegas mudah menjadi bahan polemik jika dibaca tanpa latar perlembagaan dan sejarah negara.
Di sinilah pentingnya wacana awam yang matang. Kritikan, sokongan atau perbezaan pandangan perlu diasaskan kepada pemahaman menyeluruh, bukan reaksi emosi atau manipulasi naratif. Titah Raja Berperlembagaan wajar ditanggapi sebagai panduan nilai, bukan senjata politik untuk memecah-belahkan masyarakat.
Menjunjung titah dengan fikiran kritis
Sebagai rakyat Malaysia, menyokong titah Agong tidak bermaksud menafikan kepelbagaian budaya atau mengabaikan sensitiviti bahasa lain yang turut digunakan dalam masyarakat. Sebaliknya, titah ini boleh dilihat sebagai asas bersama yang menyatukan rakyat Malaysia tanpa mengurangkan hak individu atau kumpulan untuk memelihara identiti budaya masing-masing.
Bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan wujud selari dengan penghormatan terhadap bahasa lain — bahasa ibunda masyarakat Cina, India dan lain-lain — selagi penghormatan terhadap kedudukan bahasa rasmi negara tetap dijunjung.
Suara Kebangsaan dan Kedaulatan Budaya
Titah Yang di-Pertuan Agong hari ini merupakan satu panggilan yang jelas kepada semua pihak: bahasa kebangsaan adalah tonggak kepada identiti, perpaduan dan masa depan negara. Ini bukan sekadar retorik kosong, tetapi peringatan tentang kepentingan menghormati asas negara yang telah dibina sejak merdeka.
Malaysia bukan sekadar sebuah tempat tinggal. Ia sebuah negara yang didefinisikan melalui sejarah, bahasa dan nilai bersama. Memahami ini bukan sahaja penting untuk generasi hari ini, tetapi juga untuk mempertahankan warisan kepada generasi akan datang.
Mohamed Nasser Mohamed ialah karyawan dan editor perunding terbabit dengan lebih 150 penerbitan sejak 2008.
Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.