Lam Choong Wah dari Universiti Malaya berkata, semakan itu langkah mudah tetapi konkrit untuk meningkatkan kawalan ke atas pembelian pertahanan dan “memberi lebih kuasa kepada sistem” serta menghalang rasuah secara menyeluruh.
Walaupun perolehan pertahanan dilindungi Akta Rahsia Rasmi, katanya, pegawai audit dan Parlimen tetap tahu batasan ketika meneliti kontrak bernilai tinggi ini.
Beliau berkata, pembelian kenderaan berperisai pelbagai peranan Gempita beroda lapan oleh tentera hanya diaudit Jabatan Audit Negara pada 2025, kira-kira 13 tahun selepas kontrak dimeterai.
“Ini terlalu lewat untuk mencegah sebarang salah laku,” katanya merujuk Laporan Ketua Audit Negara yang mendedahkan Kementerian Pertahanan membayar RM7.5 bilion untuk perolehan 70 kenderaan.
Cadangan Lam menyusul siasatan berterusan terhadap dakwaan kartel tender tentera, yang membawa kepada penahanan dua pegawai kanan tentera, termasuk seorang bekas panglima tentera darat.
Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia pula berkata, agensi itu akan mencadangkan pertuduhan terhadap beberapa pegawai kanan selepas siasatannya.
Kecualikan peranan orang tengah, kata C4
Ketua Pegawai Eksekutif Pusat Memerangi Rasuah dan Kronisme (C4), Pushpan Murugiah, berkata perolehan berdaya saing perlu dijadikan amalan dalam pembelian pertahanan, dengan rundingan terus hanya dibenarkan dalam kes yang jelas ditakrifkan dan boleh disemak semula.
Menurutnya, kontrak utama juga wajib disemak audit bebas.
“Kecualikan peranan orang tengah dan ejen yang boleh meningkatkan kos, perkenal tempoh bertenang untuk pegawai kanan pertahanan sebelum mereka menyertai syarikat pertahanan serta beri perlindungan lebih baik kepada pemberi maklumat.”
Tegasnya, skandal pertahanan terdahulu di Malaysia dan luar negara menyebabkan kos melambung, peralatan berkualiti rendah serta melemahkan keupayaan operasi.
Mengenai rancangan Kementerian Pertahanan menubuhkan lembaga integriti dan amanah bebas untuk mengendalikan aduan, beliau berkata, jika panel itu direka bentuk secara sempit, ia berisiko menjadi lebih reaktif berbanding pencegahan.
“Untuk memberi kesan sebenar, badan sedemikian perlu melangkaui tindak balas terhadap aduan semata-mata dan diberi kuasa mencegah rasuah sebelum ia berlaku.”
Katanya, rasuah dalam perolehan pertahanan sering bersifat kolusif, rentas negara, tersembunyi di sebalik lapisan kerahsiaan dan tidak mungkin timbul hanya melalui aduan.
Justeru, beliau menyarankan lembaga itu diberi kuasa siasatan, penguatkuasaan serta jaminan kebebasan bagi memastikan rasuah dapat dibendung secara berkesan.